Orde & interesse in de klas

De leerkracht die flexibel gebruik kan maken van eigen ervaring, kennis en vaardigheden, heeft meer controle, meer mogelijkheden en meer plezier. En dat is goed voor scholen én leerlingen. Zie ook de treffende beschrijving van een van de leerkrachten van het jaar waarin duidelijk wordt hoe moeilijk en belangrijk het is dat iedere leerling individueel aangesproken wordt en individueel kan ontwikkelen. Maar waar leidt die positiviteit toe?

Groot gat tussen 'probleemleerling' en kritische, zelfstandige burger?
De zorgplicht zorgt voor een samenkomst van leerlingen die altijd al met elkaar in één samenstelling leven (samenleving), maar die op professioneel en persoonlijk vlak waarschijnlijk niet zo veel ervaringen met elkaar hebben. Daarmee lijkt de zorgplicht een sociaal prijzenswaardig initiatief te zijn, maar is het samenbrengen van leerlingen werkelijk in het belang van de leerlingen?

Van zorgplicht tot 'zelfzorg'
Met onderwijs wordt, naast kennis, ook een bepaalde mate van verantwoordelijkheid overgedragen op de leerling. De leerkracht begeleidt dit proces. Die verantwoordelijkheid is specifieker en breder dan de focus op 'burgerschap' die bijvoorbeeld OnsOnderwijs2032 legt. Want meer nog dan om 'de samenleving' of 'de arbeidsmarkt' gaat het hierbij om een sociale vaardigheid op zich, los van de grenzen en regels die bij een samenleving of arbeidsmarkt horen.

De standaard buiten school
Hoewel er een focus is op dat wat leerlingen WEL kunnen, wordt er nog altijd vanuit gegaan dat dat wat die leerlingen kunnen, ingezet moet worden in bestaande instituties en processen die 'op zichzelf' staan. De leerling en diens kwaliteiten worden gevormd naar dat wat deze 'externe' instituties en processen vragen. 'Gedragsproblemen' worden eveneens op die manier behandeld. Er is – per branche of onderwijstak – een beeld van wat een goede leerling is en wat deze kan.

Burgerschap?
Les in argumenteren, respecteren, onderscheiden van vooroordelen van feiten, het zijn stuk voor stuk relevante zaken voor een democratie, maar enkel als dat wat geaccepteerd en gerespecteerd wordt ook de waarde mag en kan vervullen waar het aanspraak op maakt. Daarbij is het, wanneer de kritische blik werkelijk gecontinueerd wordt, in een democratie onmogelijk die waardering aan een 'extern' mechanisme toe te schrijven. 

Wat kan een leerling WEL?
Naast de hernieuwde focus op wat een leerling wél kan – wat overigens positief is –, zou er een 'extern' mechanisme moeten zijn waarin dat wat een leerling wél kan of wél is gewaardeerd wordt. Het veranderen van gedrag, bijvoorbeeld, is pas wenselijk wanneer een leerling dit kan doen met het oog op een eigen interesse. Een interesse waarin, op basis van de eigen potentie, een realistische inschatting gemaakt kan worden van wat de leerling daarin kan bereiken. In andere gevallen heeft een positieve focus op 'talenten' weinig zin, schept het valse verwachtingen en werkt het op de langere termijn enkel irriterend. 

Waardering van leerkracht en leerling
Leerkrachten en 'speciale' leerlingen werken hard in een klas waarin de zorgplicht uitgevoerd wordt. Het is voor leerkrachten en leerlingen soms frustrerend te merken dat enorme progressie die op bepaalde vlakken geboekt wordt, buiten school niet in waardering en/of resultaten omgezet kan worden. Het zou voor leerlingen en leerkrachten een grote motivatie zijn wanneer dit wel het geval was en de moeite om 'speciale leerlingen' op een goede manier in een reguliere klas (en later als autonoom burger) op te nemen ook zou lonen. Zulke motivatie gunnen wij onze leerkrachten en de leerlingen voor wie zij zich inzetten. Dat de vormen waarin waardering en resultaten gevonden kunnen worden iets is dat in een democratie veranderd kan worden, lijkt aan het lespakket van veel politici en beleidsmakers ontbroken te hebben.

 

Vacatures Onderwijs